پیام فارس - وطن امروز /متن پیش رو در وطن امروز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
امیرعباس نوری| حضور وزیر کشور پاکستان در ایران و ادامه رایزنیها برای پیشرفت مذاکرات میان ایران و آمریکا باعث شد در روزهای نخستین هفته جاری، اخبار مختلفی درباره جزئیات گفتوگوها و بستههای پیشنهادی هر کدام از طرفین منتشر شود. بر اساس گزارشات منتشرشده، با وجود شکست مذاکرات در اواخر هفته گذشته، وزیر کشور پاکستان پیشنهاد جدیدی از سوی طرف آمریکایی به مقامات جمهوری اسلامی ایران تحویل داد و طرف آمریکایی منتظر پاسخ ایران به این پیشنهاد بود. با این حال بعدازظهر دوشنبه، آکسیوس، رسانه صهیونیستی بسیار نزدیک به دولت ترامپ خبر داد پاسخ ایران به پیشنهاد جدید آمریکا با واکنش منفی دونالد ترامپ مواجه شده است. آکسیوس در ادامه مدعی شد همه هماهنگیهای لازم برای از سرگیری جنگ علیه ایران شکل گرفته است. نیویورکتایمز نیز بعدازظهر دوشنبه از قریبالوقوع بودن حمله مجدد آمریکا به ایران خبر داد. منابع رسانهای رژیم صهیونیستی نیز گزارش دادند در تماس تلفنی روز یکشنبه، ترامپ و نتانیاهو هماهنگیهای لازم را برای حمله مشترک به ایران انجام دادند. در کنار گزارشات منابع رسانهای، شواهد میدانی نیز حاکی از آمادگی ارتش آمریکا و رژیم صهیونیستی برای از سرگیری جنگ علیه ایران بود. کارشناسان پیشبینی میکردند این حمله احتمالا روز سهشنبه یا به تعبیری بامداد چهارشنبه به وقت ایران انجام میشود. کما اینکه برخی منابع رسانهای آمریکایی گزارش دادند ترامپ روز سهشنبه نشستی امنیتی در کاخ سفید برگزار خواهد کرد. به هر حال در شرایطی که همه چیز از حمله مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران حکایت داشت، ترامپ شامگاه دوشنبه در پستی که در شبکه تروث منتشر کرد، از این حمله عقبنشینی کرد. وی مدعی شد قرار بود روز سهشنبه به ایران حمله کند اما به خاطر توصیههای سران عربستان، قطر و امارات، این حمله را به تعویق انداخته است. او در ادامه مدعی شد به خاطر اینکه مذاکراتی جدی با ایران در جریان است و سران این ۳ کشور عربی معتقدند این مذاکرات منجر به حصول یک توافق با ایران خواهد شد، این تصمیم را گرفته است. ترامپ مانند همیشه، یک موضع کلی درباره شروط خود برای توافق با ایران مطرح کرد و گفت از نظر او هر نوع توافق با ایران باید متضمن این باشد که ایران سلاح هستهای در اختیار نخواهد داشت. رئیس جمهور آمریکا همچنین در موضعی دیگر گفت تعویق حمله به ایران فقط برای ۲ یا ۳ روز است. ترامپ در عین حال که مدعی شد یک شانس خوب برای توافق با ایران ایجاد شده، گفت در صورت عدم حصول توافق، آمریکا به ایران حمله خواهد کرد. به هر حال، بر خلاف ادعای رسانههای آمریکایی و صهیونیستی، ترامپ از حمله به ایران عقبنشینی کرد. این برای چندینبار طی هفتههای اخیر است که رئیس جمهور آمریکا از حمله به ایران عقبنشینی میکند.
چرا حمله نمیکند؟
بسیاری از صاحبنظران معتقدند دلیل اصلی عقبنشینی ترامپ از حمله به ایران این است که او میداند از سرگیری جنگ و به طور کلی گزینه نظامی، دیگر علیه ایران کارساز نخواهد بود، ضمن اینکه میتواند گرههای مساله ایران را برای آمریکاییها محکمتر کند. به اعتقاد این کارشناسان، اگرچه ترامپ همچنان تلاش میکند از گزینه نظامی به عنوان یک اهرم برای فشار بر ایران به نیت پذیرش شروطش در مذاکرات استفاده کند اما گزینههای نظامی پیش روی او، هیچکدام کارساز نخواهد بود و به همین خاطر، ترامپ ترجیح میدهد مجددا وارد جنگ علیه ایران نشود.
کارشناسان درباره این عقبنشینی ترامپ، یک دلیل دیگر را نیز مطرح میکنند و آن نگرانی از پاسخ ایران به حمله آمریکا و نگرانی از عواقب و تبعات این پاسخ است. اظهارات رسمی رئیس جمهور آمریکا نشان میدهد در صورت از سرگیری جنگ علیه ایران، این بار آمریکا و رژیم صهیونیستی به دنبال هدف قرار دادن زیرساختهای اقتصادی، بویژه زیرساختهای انرژی ایران هستند. در مقابل ایران هم رسما اعلام کرده -در جنگ ۴۰ روزه نشان داد- در واکنش به هدف قرار گرفتن زیرساختهایش، در حمله به زیرساختهای اقتصادی رژیم صهیونیستی و کشورهای عرب که با ترامپ و نتانیاهو در جنگ علیه ایران همکاری میکنند، درنگ نمیکند. تجربه جنگ ۴۰ روزه نشان داد حملات ایران به رژیم صهیونیستی و کشورهای حاشیه خلیج فارس، تبعات و خسارات اقتصادی فراوانی به همراه دارد. برخی از این خسارات حتی باعث مختل شدن بازارهای جهانی نیز شده است. به همین خاطر، اکنون که بحث هدف قرار گرفتن زیرساختهای اقتصادی و انرژی ایران مطرح است، هم آمریکا، هم رژیم صهیونیستی و هم کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس بهشدت نگران پاسخهای ایران هستند. اشاره ترامپ به ۳ کشور عربی حاشیه خلیج فارس نیز میتواند مؤید همین واقعیت باشد.
بنابراین به اعتقاد کارشناسان، یکی از مهمترین و شاید به تعبیری، مهمترین دلیل عقبنشینی مجدد ترامپ از حمله به ایران، همین نگرانیها از پاسخ ایران و هدف قرار گرفتن زیرساختهای مهم اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس و رژیم صهیونیستی است. از طرفی همانگونه که اشاره شد، صاحبنظران معتقدند گزینههای نظامی ترامپ برای حمله به ایران، هیچکدام موثر و کارساز نیست و موجب تغییر مواضع ایران بخصوص در مذاکرات نخواهد شد.
مجموعه این عوامل به عنوان مهمترین دلایل عقبنشینی ترامپ از اقدام نظامی مجدد علیه ایران مورد اشاره قرار گرفتهاند.
مذاکرات جدی است یا...
ترامپ مدعی شده مذاکراتی که اکنون با ایران در جریان است، مذاکراتی جدی است که شانس رسیدن به توافق را بالا برده است. با این حال، مروری بر مواضع او پیش از جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه نشان میدهد او تنها ساعاتی قبل از این حملات به ایران، جملاتی مشابه این جمله را گفته است. همین مواضع متناقض باعث شده اکنون کمتر کارشناسی با استناد به مواضع و اظهارات ترامپ، اقدام به ارزیابی یا تحلیل و پیشبینی اظهارات او کند. با این حال، این بار برخی کارشناسان با استناد به شکست آمریکا در جنگ ۴۰ روزه، عدم تحقق اهداف تعیینشده برای شروع این جنگ، همچنین اثبات بیفایده بودن استفاده مجدد از گزینه نظامی علیه ایران، معتقدند شاید ترامپ جز یک توافق ولو محدود، نیمبند و مقطعی، راه دیگری برای خروج از مخمصه فعلی ندارد. عقبنشینیهای مکرر ترامپ از حمله به ایران نیز باعث شده صاحبنظران به این جمعبندی برسند که ترامپ دیگر تمایلی برای اقدام نظامی علیه ایران ندارد و ترجیح میدهد پرونده ایران را دستکم در زمان فعلی، با یک توافق ببندد.
با این وجود در حالی که نیاز مبرم ترامپ به توافق با ایران، کاملا مشهود است اما زیادهخواهی و شروط غیرمنطقی او، بزرگترین و به عبارتی مهمترین مانع بر سر راه حصول یک توافق با ایران است.
ترامپ به صورت مشخص خواهان تعلیق ۲۰ ساله غنیسازی، همچنین خروج ذخایر اورانیوم غنیشده از ایران و ارسال آن به آمریکاست؛ ۲ موضوعی که محال است از سوی ایران پذیرفته شود. در موضوع ذخایر، ایران اعلام کرده برای تضمین عدم استفاده از این ذخایر برای ساخت سلاح هستهای، حاضر است این ذخایر را با نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اکسید کند؛ پیشنهادی که بسیاری از صاحبنظران و حتی مقامات کشورهای منطقه، آن را منطقی و قابل قبول میدانند اما لجاجت دیوانهوار ترامپ و اصرارش بر خروج این مواد و ارسال آنها به آمریکا باعث شده مذاکرات به بنبست کشیده شود.
جدا از این ۲ موضوع کلیدی، ساختار شکل توافق نیز محل اختلاف است. ایران میگوید باید ابتدا بر سر پایان جنگ، رفع محاصره و بازگشایی تنگه هرمز توافق شود و در صورت حصول این توافق، آنگاه بر سر موضوع هستهای توافق شکل گیرد. ترامپ اما اصرار دارد باید همه این موارد به صورت یکجا تعیین تکلیف شده و بر آنها توافق شود. یکی دیگر از موانع مهم بر سر راه حصول توافق، مبهم بودن نظر دولت آمریکا درباره مطالبات ایران است. ترامپ در حالی روی شروط خود اصرار میکند که نهتنها حتی مشوقهای مالی و اقتصادی به ایران ارائه نکرده، بلکه نسبت به خواستههای ایران درباره اخذ غرامت جنگ، آزادسازی اموال بلوکهشده و لغو تحریمها بویژه لغو تحریمهای نفتی نیز واکنش منفی نشان داده است.
به عبارتی، در حالی که جنگ ۴۰ روزه با شکست ترامپ در تحقق اهدافش همراه بود و کارشناسان معتقدند گزینه نظامی، اقدامی بیفایده علیه ایران است، ترامپ همچنان روی مواضع و زیادهخواهیهای خود اصرار دارد. مواضع ترامپ برای توافق به گونهای است که گویا همه اهدافش در جنگ ۴۰ روزه محقق و ایران تسلیم شده است. بنابراین اکنون کاملا مشخص و مسجل شده این دولت آمریکا و شخص ترامپ است که مانع اصلی توافق است. رئیسجمهور آمریکا در حالی که احتیاج مبرم به توافق و خروج از مخمصه خودساخته دارد، هنوز متقاعد نشده مواضع خود را به شکل واقعبینانه و برای حصول توافق اصلاح کند.
ترامپ اکنون در حالی مدعی شده برای حصول توافق، حمله نظامی به ایران را برای ۲ یا ۳ روز به تعویق انداخته که حصول توافق با ایران، کاملا وابسته به مواضع و خواستههای خود او است. اگر ترامپ به صورت جدی و واقعی دنبال توافق است، راه آن، اصلاح مواضع و شروط خودش است. به عبارتی، توافق کاملا در دسترس است؛ به شرطی که ترامپ، موانع اصلی آن، یعنی زیادهخواهیهایش را کنار بگذارد، در غیر این صورت بدیهی است این بار نیز مذاکرات بدون نتیجه خواهد بود.
بر همین اساس، کارشناسان پیشبینی میکنند اگر ترامپ از شروط غیرمنطقی خود دست برندارد، این مهلت چند روزه، صرفا یک نمایش جدید است که نشان دهد به نگرانی اعراب درباره هدف قرار گرفتن زیرساختهایشان توجه نشان داده است.
ادامه تهدیدها و مشخص کردن زمان حمله
رئیس جمهور آمریکا با اینکه شامگاه دوشنبه مدعی شد زمان حمله به ایران را به خاطر توصیه مقامات چند کشور عربی و فرصت دادن به مذاکرات به تعویق انداخته اما روز سهشنبه در گفتوگو با خبرنگاران، مجددا بر حمله به ایران تاکید کرد. او دوباره پادرمیانی برخی حکام را دلیل اصلی به تعویق انداختن حمله به ایران دانست اما به گونهای صحبت کرد که حمله به ایران یک موضوع قطعی است. ترامپ حتی به زمان حمله به ایران هم اشاره کرد و گفت احتمالا جمعه، شنبه یا یکشنبه به ایران حمله خواهد شد. نکته قابل تأمل درباره این اظهارات این است که او برخلاف دوشنبه شب که شانس توافق با ایران را بالا دانسته بود، این بار در اینباره کمتر صحبت کرد و بخش اصلی اظهارات خود را به موضوع حمله اختصاص داد. اظهارات دیروز ترامپ به گونهای بود که از آن، قطعی بودن حمله به ایران استنباط میشود. وی حتی این را هم گفت که مردم آمریکا با این حمله مخالفند اما در عین حال تاکید کرد از نظر او این حمله ضروری است و کاری را که میداند درست است، انجام میدهد. ترامپ در این راستا گفت وقت ندارد دلایل خود برای حمله به ایران را برای مردم آمریکا شرح دهد. در مجموع، اظهارات روز سهشنبه ترامپ نشان داد به احتمال زیاد، موضوع مذاکرات صرفا بهانهای برای به تعویق انداختن زمان حمله بوده است و به احتمال زیاد، رئیس جمهور آمریکا تصمیمش را برای حمله به ایران گرفته و به احتمال زیاد، به تعویق افتادن زمان این حمله، نه به خاطر پادرمیانی اعراب و فرصت به مذاکرات، بلکه به خاطر برخی موانع یا ملاحظات فنی و نظامی است.
بازار ![]()