پیام فارس - سالها خشکسالی، مزارع فارس را با کمآبی و کاهش تولید روبهرو کرد؛ اما در دل همین اقلیم خشک، دانش و تجربه به کمک هم راهگشا شدند و گلخانهها یکی پس از دیگری قد کشیدند و زمینهای کمبازده را به کانون تولید، اشتغال و امید تبدیل کردند.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز فارس ، سالها خشکسالی، مزارع فارس را با کمآبی و کاهش تولید روبهرو کرد؛ اما در دل همین اقلیم خشک، دانش و تجربه به کمک هم راهگشا شدند. گلخانهها یکی پس از دیگری قد کشیدند و زمینهای کمبازده را به کانون تولید، اشتغال و امید تبدیل کردند؛ روایتی از انقلاب سبز که امروز چهره کشاورزی فارس را دگرگون کرده است.
تا همین چند سال پیش، کاهش بارندگی و تداوم خشکسالی، نفس کشاورزی فارس را به شماره انداخته بود. زمینها یکی پس از دیگری توان تولید خود را از دست میدادند، درختان تشنه بودند و مزارعی که روزگاری از مهمترین قطبهای تولید کشور به شمار میرفتند، با بحران کمآبی دستوپنجه نرم میکردند.
اما در دل همین اقلیم خشک، روایت دیگری نیز شکل گرفت؛ روایت کشاورزانی که به جای چشم دوختن به آسمان، به دانش و فناوری تکیه کردند و با توسعه کشتهای گلخانهای، زمینهای کمبازده را به کانون تولید، اشتغال و ارزشآفرینی تبدیل کردند.
گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی دانشبنیان؛ سفری سخت، اما ناگزیر
خشکسالیهای پیاپی و محدودیت منابع آبی، توسعه گلخانهها را از یک انتخاب به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرد.
کشاورزانی که سالها کشت و کار خود را بر پایه تجربه و تکیه بر باران بنا کرده بودند، امروز با بهرهگیری از گلخانههای پیشرفته، سامانههای نوین آبیاری و فناوریهای روز، فصل تازهای از کشاورزی فارس را رقم زدهاند؛ فصلی که محور آن افزایش بهرهوری، صرفهجویی در مصرف آب و تولید پایدار است.
از خشکسالی تا شکوفایی؛ انقلاب سبز در گلخانههای فارس
آمارها نشان میدهد تلاش کشاورزان در نبرد با خشکسالی بینتیجه نمانده است. تلفیق دانش، آموزشهای ترویجی، سرمایهگذاری و حمایتهای انجامشده، فارس را به یکی از قطبهای تولید محصولات گلخانهای کشور تبدیل کرده است؛ ثروتی سبز که امروز در جایجای این استان ریشه دوانده است.
کارشناسان معتقدند فارس با برخورداری از اقلیم متنوع، خاک حاصلخیز، تابش مناسب نور خورشید و دسترسی مطلوب به بازارهای داخلی و خارجی، یکی از مستعدترین استانهای کشور برای توسعه کشتهای گلخانهای است.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس میگوید: سطح گلخانههای استان از ۱۵۰ هکتار در سال ۱۳۹۴ به حدود ۶۰۸ هکتار رسیده ؛ رشدی که فارس را به یکی از قطبهای مهم تولیدات گلخانهای کشور تبدیل کرده است.
محمدصادق فانی میافزاید: اکنون بیش از هزار و ۵۰۰ واحد گلخانهای در استان فعال است و برای حدود هفت هزار و ۶۰۰ نفر اشتغال مستقیم و ۱۲ هزار نفر اشتغال غیرمستقیم ایجاد کرده است.
به گفته وی، شهرستانهای بیضا، مرودشت، شیراز، پاسارگاد و فسا بیشترین سطح گلخانههای استان را به خود اختصاص دادهاند؛ موضوعی که نشان میدهد تولید و سرمایهگذاری در این بخش، در گستره استان توزیع شده است.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس با اشاره به سرمایهگذاری انجامشده در این بخش میگوید: تاکنون حدود هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان برای احداث گلخانهها سرمایهگذاری شده که بیش از ۹۰ درصد آن از محل آورده سرمایهگذاران تأمین شده است.
توسعهای که ادامه دارد
در شرایطی که محدودیت منابع آبی و تداوم خشکسالی، کشاورزی سنتی را با چالشهای جدی روبهرو کرده ، توسعه کشتهای گلخانهای به عنوان راهکاری مؤثر برای افزایش بهرهوری آب، پایداری تولید، ایجاد اشتغال و ارتقای امنیت غذایی مطرح شده است. به همین دلیل، توسعه این شیوه کشت در سالهای اخیر در استان فارس شتاب گرفته و همچنان با جدیت دنبال میشود.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس میگوید: هماکنون ۳۸۱ هکتار گلخانه در نقاط مختلف استان در حال ساخت است که بین پنج تا ۹۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارند.
به گفته فانی، بیشترین طرحهای در حال ساخت در شهرستانهای سروستان، بیضا، داراب، پاسارگاد و مرودشت قرار دارند و با بهرهبرداری از آنها، برای حدود سه هزار و ۸۰۰ نفر اشتغال مستقیم ایجاد خواهد شد.
وی همچنین از برنامهریزی برای توسعه هفت هزار هکتار کشت متراکم و گلخانهای در قالب برنامههای توسعه کشور خبر میدهد؛ هدفی که میتواند جایگاه فارس را در کشاورزی نوین بیش از پیش تقویت کند.
تنوع تولید؛ از صیفیجات تا میوههای استوایی
تنوع تولیدات گلخانهای در استان فارس به بیش از ۳۰ محصول میرسد؛ از انواع سبزی و صیفی گرفته تا میوههای گرمسیری و استوایی و گلها و گیاهان زینتی. این تنوع، ظرفیت بالای گلخانههای فارس را در پاسخگویی به نیاز بازارهای داخلی و صادراتی نشان میدهد.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس میگوید: سالانه حدود ۱۰۰ هزار تن انواع محصولات گلخانهای شامل خیار، گوجهفرنگی، فلفل دلمهای، بادمجان و میوههای گرمسیری و استوایی در استان تولید میشود. همچنین حدود ۷۰۰ میلیون گلدان و شاخه انواع گل و گیاهان زینتی نیز در گلخانههای فارس به تولید میرسد.
به گفته وی، ۵۱ هکتار از گلخانههای استان به تولید گل شاخهبریده اختصاص دارد و سالانه به طور متوسط ۶۴ میلیون شاخه گل تولید میشود.
رز، داوودی، آنتوریوم و لیسیانتوس از مهمترین گلهای تولیدی فارس هستند که بخش قابل توجهی از آنها در گلخانههای مجهز به سامانه کشت هیدروپونیک تولید میشوند؛ روشی که ضمن کاهش مصرف آب، کیفیت و عملکرد تولید را نیز افزایش میدهد.
در کنار تولید گل و صیفیجات، برخی کشاورزان استان با راهاندازی گلخانههای میوههای گرمسیری و نیمهگرمسیری، افق تازهای را در کشاورزی فارس گشودهاند. توسعه این گلخانهها در شهرستانهای جنوبشرقی استان، علاوه بر سازگاری با شرایط کمآبی، زمینه افزایش تولید، ایجاد اشتغال و ارزآوری را نیز فراهم کرده است.
هم اکنون بیش از چهار هکتار گلخانه به تولید میوههای استوایی مانند موز، آناناس و پاپایا اختصاص یافته؛ محصولاتی که نشان میدهد کشاورزی فارس از مرز تولیدات سنتی فراتر رفته است.
گلخانههای کوچک؛ فرصت اشتغال در روستاها
در کنار واحدهای بزرگ، گلخانههای کوچکمقیاس نیز به ابزاری مؤثر برای توسعه اقتصاد روستایی تبدیل شدهاند.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی فارس میگوید: تاکنون ۱۴۵ واحد گلخانه کوچکمقیاس در بیش از ۶ هکتار راهاندازی شده است.
کاووس همتی میافزاید: این واحدها که مساحتی کمتر از ۳۰۰ مترمربع دارند، با سرمایهگذاری اندک، فرصت مناسبی برای خوداشتغالی، افزایش درآمد خانوارهای روستایی، کاهش ضایعات پس از برداشت و استفاده بهینه از اراضی خرد را فراهم کردهاند.
گلخانههای تابع اقلیم؛ راهکاری بومی برای کاهش هزینهها
در کنار توسعه گلخانههای صنعتی، فارس اجرای الگوی گلخانههای تابع اقلیم را نیز در دستور کار قرار داده است؛ سازههایی که متناسب با شرایط آبوهوایی هر منطقه طراحی میشوند و با تکیه بر ظرفیتهای اقلیمی، هزینههای تولید را به شکل قابل توجهی کاهش میدهند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس میگوید: هزینه ساخت این گلخانهها حدود یکپنجم گلخانههای صنعتی است، در حالی که تولید آنها به حدود ۸۰ درصد گلخانههای پیشرفته میرسد.
فانی میافزاید: این سازهها با استفاده از شرایط طبیعی اقلیم، نیاز به مصرف برق و سوخت را به حداقل میرسانند و از این رو گزینهای اقتصادی و سازگار با شرایط کمآبی استان به شمار میروند.
به گفته وی، اکنون حدود ۶۰ هکتار گلخانه تابع اقلیم در فارس فعال است و برنامهریزی شده این سطح تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۴۵۰ هکتار افزایش یابد.
آیندهای سبز در دل اقلیم خشک
آنچه امروز در فارس رخ میدهد، تنها توسعه چند صد هکتار گلخانه نیست؛ بلکه تغییر نگرش در کشاورزی استان است. کشاورزی که روزگاری بیش از هر چیز به بارش باران وابسته بود، اکنون با تکیه بر دانش، فناوری و مدیریت بهینه منابع آب، مسیر تازهای را پیش گرفته است.
فارس با عبور از مرزهای سنتی و ورود به دنیای محصولات گلخانهای، ثابت کرده است که با مدیریت هوشمند منابع و بهرهگیری از علم، میتوان حتی در سختترین شرایط اقلیمی، دوباره سبز شد.
آینده کشاورزی فارس، نه در انتظار بارشهای بیوقفه، بلکه در گرو تداوم این انقلاب سبز و سرمایهگذاری بر روی کارخانههای سبز است.
نوشین اکوان
تحریریه خبرگزاری صدا و سیما - فارس