پیام فارس - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نتانیاهو برای چه به آمریکا میرود تا با ترامپ دیدار کند؟
ابوالفضل خدائی| بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در شرایطی راهی واشنگتن شده که خاورمیانه در یکی از حساسترین مقاطع سالهای اخیر قرار دارد. او قرار است روز سهشنبه با دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، دیدار کند؛ دیداری که به گفته خود نتانیاهو، محور اصلی آن ایران خواهد بود. این سفر درحالی انجام میشود که همزمان با ادامه فشارهای نظامی و سیاسی، کانالهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن نیز همچنان فعال هستند و همین مسئله، دیدار کاخ سفید را به یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی هفته تبدیل کرده است.
نتانیاهو پیش از ترک اسرائیل، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز، بار دیگر مواضع سختگیرانه خود را درباره ایران تکرار کرد. او مدعی شد، جنگ با ایران زمانی پایان خواهد یافت که جمهوری اسلامی یا سقوط کند یا به اندازهای تضعیف شود که برنامه هستهای خود را کنار بگذارد. نخستوزیر اسرائیل همچنین گفت برنامه هستهای ایران، چه از طریق توافق و چه بدون توافق باید متوقف شود و تأکید کرد که در دیدار با ترامپ خواهد شنید، رئیسجمهور آمریکا چه برنامهای برای ایران در نظر دارد. سفر نتانیاهو حتی پیش از آغاز رسمی نیز با حاشیه همراه بود. پرواز او پس از رهگیری دو فروند پهپاد در مرز اردن با تأخیر از پایگاه هوایی «نواتیم» در صحرای نقب به مقصد آمریکا انجام شد؛ رخدادی که بار دیگر فضای امنیتی پرتنش منطقه را به نمایش گذاشت.
نتانیاهو با چه هدفی به واشنگتن رفت؟
اگرچه در ظاهر، پرونده ایران در صدر دستورکار دیدار نتانیاهو و ترامپ قرار دارد اما اهداف نخستوزیر اسرائیل تنها به مسائل امنیتی محدود نمیشود. او در داخل اسرائیل نیز با چالشهای سیاسی فزایندهای روبهروست و نیاز دارد، نشان دهد همچنان از حمایت قاطع مهمترین متحد خارجی کشورش برخوردار است. دنیس سیترونوویچ، رئیس سابق میز ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، معتقد است که نتانیاهو بیش از هر زمان دیگری به حفظ حمایت سیاسی ترامپ نیاز دارد. از نگاه او نمایش هماهنگی کامل با کاخ سفید میتواند، موقعیت داخلی نخستوزیر اسرائیل را تقویت کند و بخشی از فشارهای سیاسی علیه او را کاهش دهد. علاوه بر این نتانیاهو در تلاش است بار دیگر اتحاد راهبردی واشنگتن و تلآویو را به نمایش بگذارد؛ اتحادی که طی ماههای اخیر تحتتأثیر تحولات منطقهای و افزایش رایزنیهای دیپلماتیک با ایران با پرسشهایی درباره آینده آن مواجه شده است.
پشت پرده این سفر چیست؟
زمانبندی این سفر اهمیت ویژهای دارد. درحالی که آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا برقرار است، گفتوگوهای غیرمستقیم دو کشور با میانجیگری عمان همچنان ادامه دارد. تلاشها برای کاهش تنش در تنگه هرمز و جلوگیری از بازگشت درگیریها نیز بخشی از همین روند دیپلماتیک محسوب میشود. به همین دلیل بسیاری از ناظران معتقدند، نتانیاهو نگران آن است که واشنگتن به سمت توافقی حرکت کند که از نگاه تلآویو، محدودیتهای کافی بر برنامه هستهای و توان موشکی ایران اعمال نکند. از این منظر سفر به واشنگتن، تلاشی برای اثرگذاری بر تصمیمهای دولت آمریکا پیش از هرگونه پیشرفت احتمالی در مذاکرات است.
ایران؛ محور اصلی گفتوگوها
بیتردید مهمترین محور مذاکرات کاخ سفید، ایران خواهد بود. نتانیاهو طی سالهای گذشته همواره تأکید کرده که هرگونه توافق هستهای باید بهگونهای باشد که ایران نتواند در آینده به ظرفیتهای راهبردی خود بازگردد. براساس ارزیابیهای منتشر شده در رسانههای اسرائیلی، انتظار میرود نخستوزیر اسرائیل در دیدار با ترامپ، اطلاعات و ارزیابیهای امنیتی تازهای ارائه کند تا نشان دهد، ایران همچنان درحال بازسازی توانمندیهای نظامی و زیرساختهای راهبردی خود است. او همچنین به دنبال دریافت تضمینهای مشخص درباره ادامه همکاریهای اطلاعاتی، تأمین تجهیزات نظامی و حفظ هماهنگی کامل میان دو کشور است تا در صورت تغییر مسیر سیاست آمریکا، شکافی میان واشنگتن و تلآویو ایجاد نشود.
اهداف ترامپ و نتانیاهو
اگرچه دو طرف همچنان ایران را مهمترین چالش امنیتی خود میدانند اما به نظر میرسد درباره نحوه مدیریت این پرونده تفاوتهایی وجود دارد. ترامپ در ماههای اخیر، در کنار حفظ فشار بر تهران، مسیر دیپلماسی را نیز کاملاً مسدود نکرده است. ادامه گفتوگوهای غیرمستقیم و تلاش برای حفظ آتشبس نشان میدهد، کاخ سفید هنوز دستیابی به یک راهحل سیاسی را منتفی نمیداند. در مقابل نتانیاهو میکوشد، رئیسجمهور آمریکا را متقاعد کند که هرگونه توافق احتمالی در نهایت نمیتواند، مانع تبدیل شدن ایران به یک تهدید راهبردی شود بنابراین گزینه نظامی باید همچنان روی میز باقی بماند.
دیپلماسی یا فشار بیشتر؟
یکی از مهمترین پرسشهای پیش روی این دیدار، آینده مسیر دیپلماسی است. درحالی که کشورهای منطقه همچنان نقش میانجی را میان تهران و واشنگتن ایفا میکند، دو طرف هنوز کانالهای ارتباطی خود را حفظ کردهاند. این وضعیت نشان میدهد برخلاف ادبیات تند سیاسی، هیچیک از طرفها تمایلی به ورود دوباره به یک جنگ گسترده ندارند. با این حال اسرائیل نگران است که ادامه مذاکرات به کاهش فشارها بر ایران منجر شود؛ موضوعی که از نگاه تلآویو میتواند، موازنه امنیتی منطقه را تغییر دهد.
اختلاف بر سر کدام راهبرد است؟
اختلاف اصلی، بیش از آنکه بر سر هدف باشد، درباره شیوه رسیدن به آن است. آمریکا همچنان تلاش میکند میان فشار و دیپلماسی توازن برقرار کند اما اسرائیل معتقد است تنها فشار مستمر و حفظ تهدید نظامی میتواند، ایران را از ادامه برنامههای راهبردی خود بازدارد. در کنار پرونده ایران، موضوع غزه، کرانه باختری، مرزهای شمالی اسرائیل همچنین پروندههای حقوقی علیه مقامهای اسرائیلی در دیوان کیفری بینالمللی نیز از دیگر محورهای مذاکرات خواهد بود. انتظار میرود، نتانیاهو خواستار حمایت بیشتر آمریکا در برابر فشارهای حقوقی و سیاسی بینالمللی شود.
چه پیامی برای منطقه دارد؟
پیام این سفر تنها متوجه تهران نیست. دیدار نتانیاهو و ترامپ برای بازیگران منطقهای، از کشورهای عربی گرفته تا گروههای همپیمان ایران نیز اهمیت زیادی دارد. نتیجه مذاکرات میتواند بر روند تحولات غزه، وضعیت لبنان، امنیت تنگه هرمز و حتی آینده روند عادیسازی روابط برخی کشورهای عربی با اسرائیل تأثیر بگذارد. علاوه بر این حضور نتانیاهو در مراسم یادبود، سناتور فقید لیندسی گراهام نیز حامل پیامی سیاسی درباره تداوم روابط نزدیک تلآویو با ساختار قدرت در آمریکاست.
معادلات خاورمیانه تغییر میکند؟
دیدار نتانیاهو و ترامپ را نمیتوان صرفاً یک ملاقات دوجانبه تلقی کرد. این نشست در مقطعی برگزار میشود که آینده پرونده هستهای ایران، روند دیپلماسی منطقهای، جنگ غزه و موازنه قدرت در خاورمیانه همگی درحال بازتعریف هستند. اگر نتانیاهو بتواند، ترامپ را به ادامه سیاست فشار حداکثری متقاعد کند احتمال افزایش فشارهای سیاسی و امنیتی علیه ایران وجود خواهد داشت. اما اگر کاخ سفید همچنان مسیر مذاکره را باز نگه دارد ممکن است، اختلافات تاکتیکی میان واشنگتن و تلآویو بیش از گذشته آشکار شود. به همین دلیل، نتایج این سفر تنها بر روابط آمریکا و اسرائیل اثر نخواهد گذاشت بلکه میتواند مسیر تحولات امنیتی و دیپلماتیک خاورمیانه در ماههای آینده را نیز تا حد زیادی مشخص کند. دیداری که در ظاهر میان دو متحد دیرینه برگزار میشود اما در عمل میتواند، جهتگیری مرحله بعدی رقابت میان دیپلماسی و بازدارندگی در یکی از پرتنشترین مناطق جهان را تعیین کند.