پیام فارس - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اظهارات فعالان سیاسی درباره سفر رئیسجمهور به نیویورک
سفر پنج روزه مسعود پزشکیان به نیویورک از امروز آغاز میشود؛ سفری که این بار بیش از هر زمان دیگری زیر سایه جنگ و تنش با آمریکا قرار گرفته است. رئیسجمهور قرار است روز چهارشنبه، اول مهر به وقت محلی، در هشتادویکمین مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند و در حاشیه این سفر با شماری از سران و مقامهای کشورهای حاضر در مجمع، ایرانیان مقیم آمریکا و برخی نخبگان و اندیشکدههای آمریکایی دیدار داشته باشد. با این حال پیش از آغاز سفر در فضای سیاسی و رسانهای ایران سه سوال جدی شکل گرفته است: اساساً در شرایط فعلی رفتن به نیویورک چه ضرورتی دارد؟ اگر قرار است رئیسجمهور برود، با چه پیامی باید در مجمع عمومی حاضر شود؟ و اگر دونالد ترامپ برای دیدار با او اعلام آمادگی کرد، پاسخ تهران چه خواهد بود؟
رفتن یا نرفتن؟
نخستین پرسش، پیش از آنکه به محتوای سخنرانی یا دیدارهای پزشکیان برسد به اصل سفر مربوط است؛ آیا در شرایطی که ایران هنوز درگیر تبعات جنگ و تنش با آمریکا و اسرائیل است، حضور رئیسجمهور در نیویورک میتواند به تأمین منافع کشور کمک کند یا نه؟
در میان چهرههای سیاسی، عباس گلرو، رئیس کمیته روابط خارجی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، حضور ایران در سازمان ملل را فرصتی برای پیگیری منافع ملی میداند. او گفته است «نیویورک جای جذابی نیست اما خط مقدم است» و حضور در این عرصه را بخشی از میدان دیپلماسی دانسته است. گلرو همچنین محدودیتهای آمریکا برای هیأت ایرانی را مغایر با تعهدات کشور میزبان و توافقات مربوط به سازمان ملل عنوان کرده است.
عباس سلیمینمین، پژوهشگر و فعال سیاسی نیز با اشاره به سابقه حضور رهبران ایران در سازمان ملل در شرایط جنگی، ازجمله حضور آیتالله خامنهای در دوران جنگ ایران و عراق، استدلال کرده است که غیبت ایران از این تریبون لزوماً بهمعنای کاهش فشار آمریکا نخواهد بود و حضور میتواند، امکان رساندن مواضع ایران به دیگر کشورها را فراهم کند.
در مقابل، محمدجواد آذریجهرمی، وزیر پیشین ارتباطات، با اشاره به ملاحظات دیپلماتیک معتقد است، گاهی در شرایط خاص نرفتن به برخی اجلاسها میتواند، دستاورد بیشتری برای یک کشور داشته باشد. فؤاد ایزدی، عضو هیأت علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران نیز با طرح این پرسش که سفرهای پیشین پزشکیان به نیویورک چه دستاوردی داشته که هزینههای سفر جدید را توجیه کند، درباره نحوه برداشت آمریکا از این حضور هشدار داده است.
خبرگزاری فارس نیز حضور پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل در شرایط جنگی را «اشتباه و بیفایده» توصیف و استدلال کرده که وقتی ایران تحت حمله قرار گرفته، حضور رئیسجمهور نباید تصویری از بازگشت شرایط به وضعیت عادی ایجاد کند.
روزنامه آرمان امروز اما روز گذشته در مطلبی با تیتر «سفر شجاعانه رئیسجمهور به قلب آمریکا برای دفاع از منافع ملی» روایتی متفاوت از ضرورت این سفر ارائه کرده است. این روزنامه عقلانیت، صلحطلبی و دفاع از منافع و معیشت مردم را از محورهای دیپلماسی دولت چهاردهم دانسته و حضور پزشکیان در نیویورک را در چارچوب استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک برای تأمین منافع ملی تحلیل کرده است.
اگر میرویم، با چه پیامی؟
پس از عبور از پرسش نخست، سوال مهمتر این است که پزشکیان قرار است با چه تصویری از ایران وارد مجمع عمومی شود. در شرایطی که جنگ و حملات اخیر همچنان بخش مهمی از روایت ایران از مناسبات خارجی را شکل میدهد، بخشی از نمایندگان معتقدند، تریبون سازمان ملل باید پیش از هر چیز به محلی برای بازگویی این روایت تبدیل شود.
بهنام سعیدی، دبیر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، تأکید کرده که رئیسجمهور باید «با دست پر» به نیویورک برود و «پیام اقتدار و عزت ملت ایران» را منتقل کند. از نگاه او این تریبون باید برای توضیح اقدامات آمریکا و اسرائیل و بیان ابعاد حملات و خسارتهای وارد شده به ایران مورد استفاده قرار گیرد.
محمد رشیدی، عضو هیأترئیسه مجلس نیز محدودیتهای رسانهای اعمال شده برای هیأت ایرانی را در همین چارچوب ارزیابی کرده است. او معتقد است، تلاش برای محدود کردن رسانههای ایرانی در نیویورک با این هدف انجام میشود که روایت ایران از جنگ و حملات اخیر کمتر شنیده شود. رشیدی از حمله به مدرسه دخترانه در میناب، لامرد و حملات به مناطق مسکونی بهعنوان نمونههایی یاد کرده که به اعتقاد او باید در تریبون سازمان ملل درباره آنها سخن گفته شود.
در همین راستا، پیشنهاد رسانهای خبرگزاری فارس درباره سفر پزشکیان نیز رنگ نمادین دارد؛ این خبرگزاری با طرح این ایده که «رئیسجمهور، کیف دانشآموز شهید مدرسه میناب را به نیویورک ببرد» بر انتقال روایت قربانیان جنگ به فضای بینالمللی تأکید کرده است.
کیهان نیز با تیتر «اولتیماتوم به پزشکیان در آستانه سفر نیویورک» از رئیسجمهور خواسته است، مواضع ایران در قبال آمریکا و اسرائیل را با صراحت بیان کند. کیهان با استناد به هشدار اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، بر این نکته تأکید کرده که در نیویورک نباید هیچ «سیگنالی» ارسال شود که از سوی طرف مقابل بهعنوان نشانه ضعف ایران تعبیر شود و پزشکیان باید مواضع ایران را با «صلابت و عزت» مطرح کند.
اگر ترامپ در را باز کند چه؟
اما شاید حساسترین سوال سفر پزشکیان در حاشیه آن شکل بگیرد. دونالد ترامپ اعلام کرده که احتمالاً آماده دیدار با پزشکیان است؛ هرچند تا این لحظه برنامه رسمی برای چنین دیداری اعلام نشده است. همین احتمال کافی است تا مسئله تماس مستقیم دو رئیسجمهور به یکی از مهمترین حاشیههای سفر تبدیل شود.
در این میان، عباس عراقچی نیز پیش از ورود رئیسجمهور به نیویورک، سفر خود را آغاز کرده و پس از توقفی در دوحه راهی نیویورک شده است؛ موضوعی که اهمیت رایزنیهای دیپلماتیک پیش از حضور پزشکیان در مجمع عمومی را نشان میدهد.
در چنین شرایطی، موضع تهران درباره مذاکره و شروط آن اهمیت بیشتری پیدا میکند. محسن رضایی، دبیر شورایعالی امنیت ملی، از وجود «شروط هفتگانه» ایران برای مذاکره با آمریکا سخن گفته است. تاکنون از میان این شروط پایان جنگ در همه جبههها، آزادسازی داراییهای بلوکه شده ایران و پایان محاصره دریایی بهصورت علنی مطرح شده اما متن کامل این شروط بهطور رسمی منتشر نشده است. همزمان، عباس گلرو بر این تأکید دارد که هرگونه تعامل خارجی باید در چارچوب منافع ملی و سیاستهای رسمی کشور صورت گیرد.
در همین نقطه، احمد زیدآبادی، فعال سیاسی و روزنامهنگار، درباره احتمال دیدار پزشکیان و ترامپ بر یک شرط مشخص تأکید کرده است: اگر قرار باشد رئیسجمهور ایران با همتای آمریکایی خود در ساختمان سازمان ملل دیدار یا تماسی داشته باشد باید ابتدا مجوز همه سطوح عالی حاکمیت را بهدست آورد و این مجوز نیز بهصورت علنی و رسمی اعلام شود نه به شکل تلویحی و پشت پرده.
حسن هانیزاده، کارشناس مسائل بینالملل، نیز با طرح این پرسش که «آیا پزشکیان در نیویورک میتواند، قفل جنگ را باز کند؟» از «شروط هفتگانه» ایران برای مذاکره با آمریکا سخن گفته و آنها را بخشی از چارچوب جدید مذاکراتی تهران دانسته است. روزنامه مردمسالاری نیز با طرح پرسش «پزشکیان و دعوت ترامپ؛ دیدار کند یا نه؟» مسئله دیدار احتمالی را به یکی از محورهای اصلی سفر تبدیل کرده است؛ پرسشی که نشان میدهد، بحث درباره نیویورک دیگر فقط به اصل حضور یا متن سخنرانی محدود نیست و نحوه استفاده از فرصتهای احتمالی دیپلماتیک نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کرده است.
در نهایت، رئیسجمهور درحالی راهی نیویورک میشود که این سفر بیش از یک حضور معمول در مجمع عمومی سازمان ملل است. او باید در میان فشارهای سیاسی و محدودیتهای دیپلماتیک، روایت ایران از جنگ را به جهان منتقل کند و همزمان از ظرفیتهای دیپلماسی برای پیگیری منافع کشور استفاده کند. حالا باید دید پزشکیان در نیویورک چگونه میان این دو مسیر حرکت خواهد کرد و آیا این سفر میتواند به فرصتی برای پیشبرد دیپلماسی ایران تبدیل شود.