پیام فارس - شرق /متن پیش رو در شرق منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
در ماراتن پیچیده میانجیگری کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، چین بیش از هر زمان دیگری در جایگاهی قرار گرفته که می‌تواند بر مسیر معادلات تهران-واشینگتن و تحولات دیپلماتیک خاورمیانه اثرگذار باشد؛ به هر حال پکن پیش‌تر با میانجیگری میان ایران و عربستان نشان داد می‌تواند در پرونده‌هایی که سال‌ها درگیر رقابت و بی‌اعتمادی بوده‌اند، نقشی متفاوت ایفا کند و اکنون بار دیگر نام پکن در بحث پایان‌دادن به تنش میان ایران و آمریکا مطرح شده است. این نقش در روزهای اخیر از چند مسیر مورد توجه قرار گرفته است.
تریتا پارسی، معاون اجرائی اندیشکده کوئینسی در واشینگتن، در گفت‌وگو با «انتخاب» گفته است یکی از اتفاقات پیش‌بینی‌نشده‌ای که می‌تواند موضع دونالد ترامپ را تغییر دهد، ورود چین برای پایان‌دادن به جنگ است. به گفته او، چین از معدود بازیگرانی است که ترامپ آن را «واقعا جدی» می‌گیرد و رئیس‌جمهوری آمریکا در مواجهه با شی جین‌پینگ، رفتار متفاوتی دارد. پارسی در عین حال تصریح کرده پکن تاکنون تمایل آشکاری برای بر‌عهده‌‌گرفتن چنین نقشی نشان نداده است.
در همین حال، علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه پیشین ایران و رئیس سابق سازمان انرژی اتمی، پیشنهاد برگزاری یک نشست سه‌جانبه میان ایران، آمریکا و چین را مطرح کرده است. صالحی معتقد است اگرچه فرصت حضور هم‌زمان مقام‌های ایرانی و چینی در آمریکا از دست رفته، اما اصل ایده همچنان موضوعیت دارد و زمان و مکان آن می‌تواند تغییر کند. او نقش چین را نه صرفا در مقام میانجی، بلکه به عنوان «ضامن» احتمالی یک توافق میان تهران و واشینگتن مورد توجه قرار داده و چنین ابتکاری را اقدامی بسیار مهم در مناسبات بین‌المللی توصیف کرده است. هم‌زمان، خود پکن نیز در موضع‌گیری‌های رسمی اخیر، بر مسیر دیپلماسی تأکید کرده است.
گائو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، چهارشنبه گذشته از ایران و آمریکا خواسته است به چارچوب تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بازگردند و مذاکرات و گفت‌وگوها را هرچه سریع‌تر از سر بگیرند. او همچنین گفته است چین از نخستین روز جنگ برای کمک به پایان درگیری و پیشبرد مذاکرات صلح تلاش کرده و به تلاش‌های خود برای برقراری صلح و آرامش در خاورمیانه و منطقه خلیج فارس ادامه خواهد داد. اهمیت نقش چین اما فقط به رابطه تهران و واشینگتن محدود نمی‌شود. توافق سال ۲۰۲۳ میان ایران و عربستان که با میانجیگری پکن حاصل شد، مهم‌ترین نمونه از ورود چین به یک مناقشه دیرپای منطقه‌ای بود. این توافق دو کشور را به اصولی مانند احترام به حاکمیت و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر متعهد کرد و به ازسرگیری روابط دیپلماتیک انجامید. اکنون، در شرایطی که آینده آن توافق نیز تحت تأثیر تحولات اخیر قرار گرفته، ترکی الفیصل، رئیس پیشین دستگاه اطلاعات عربستان، بار دیگر بر مسئولیت چین تأکید کرده است. او در گفت‌وگو با «عرب‌نیوز» گفته چین، به عنوان کشوری که تهران و ریاض را در سال ۲۰۲۳ به توافق رساند، باید نقشی را که در آن زمان ایفا کرد، ادامه دهد. الفیصل در عین حال تأکید کرده اعتماد آینده میان ایران و عربستان باید بر اساس اقدامات قابل مشاهده ایران شکل بگیرد. از این منظر، نقش چین اکنون در دو سطح قابل مشاهده است؛ نخست، حفظ و احیای کانال‌های گفت‌وگو میان ایران و آمریکا و دوم، تلاش برای جلوگیری از فروپاشی مسیر تنش‌زدایی میان ایران و کشورهای عربی. اینکه پکن تا چه اندازه حاضر باشد از نفوذ اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک خود برای پیشبرد این روند استفاده کند، همچنان پرسشی باز است، اما مواضع اخیر نشان می‌دهد چین در معادلات دیپلماتیک خاورمیانه دیگر صرفا یک ناظر بیرونی نیست و بازیگران مختلف، از تهران و ریاض تا واشینگتن، نقش آن را با دقت بیشتری دنبال می‌کنند.