پیام فارس - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
چشم‌انداز انتخابات اسرائیل و تحولات سیاسی آمریکا می‌تواند به عاملی تعیین‌کننده در سرنوشت دور تازه تنش نظامی با ایران تبدیل شود. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر، بار دیگر از ضرورت تغییر نظام سیاسی ایران سخن گفته و دستگاه‌های اطلاعاتی این کشور را به آماده‌سازی فهرست اهداف جدید برای حمله به ایران موظف کرده است. همزمان، نشانه‌هایی از تغییر موضع دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و احتمال بررسی عملیات نظامی تازه پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر دیده می‌شود. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا ملاحظات انتخاباتی می‌تواند دو طرف را به سمت تشدید جنگ سوق دهد یا موانع نظامی، سیاسی و منطقه‌ای مانع از تحقق این سناریو خواهد شد؟
نتانیاهو؛ جنگ به‌مثابه ابزار بقا؟
نتانیاهو در ۲۱ اکتبر، در مراسم فارغ‌التحصیلی دانش‌آموختگان دانشکده افسری، مدعی شد ایران بار دیگر در حال توسعه سلاح هسته‌ای است. او مجددا هدف را نه صرفا ایجاد شرایط برای سقوط دولت ایران، بلکه براندازی نظام سیاسی اعلام کرد و گفت این ماموریت را به ارتش، موساد و نهادهای امنیتی واگذار کرده است. این موضع‌گیری از نظر سیاسی معنادار است؛ زیرا حتی مقام‌های ارشد امنیتی اسرائیل نیز بر این باورند که سرنگونی حکومت از خارج امکان‌پذیر نیست. در این چارچوب، انتخابات می‌تواند به عاملی برای شتاب‌گرفتن تصمیم نظامی تبدیل شود. اگر نتانیاهو شکست بخورد، احتمال دارد برای جلوگیری از واگذاری قدرت، به دنبال ایجاد وضعیت اضطراری باشد. حمله به ایران و پاسخ موشکی تهران می‌تواند فضای سیاسی اسرائیل را امنیتی کند، روند تشکیل ائتلاف مخالفان را مختل سازد و حتی برخی رهبران اپوزیسیون را به مشارکت در دولت وحدت ملی سوق دهد. بااین‌حال، این سناریو یک احتمال تحلیلی است، نه نشانه‌ای قطعی از تصمیم نهایی.
چراغ سبز واشنگتن؛ مانع اصلی در حال تغییر؟
یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های نتانیاهو تاکنون، مخالفت ترامپ با از سرگیری حملات اسرائیل بوده است. پس از اعلام آتش‌بس در هشتم آوریل، رئیس‌جمهور آمریکا درخواست‌های نخست‌وزیر اسرائیل برای بازگشت به عملیات نظامی را نپذیرفت؛ حتی در مقطعی که آمریکا بار دیگر به ایران حمله کرد، اسرائیل ناچار شد خارج از عملیات باقی بماند. اما اظهارات ترامپ در ۱۸ اکتبر نشانه‌ای از تغییر احتمالی این رویکرد بود. او نتانیاهو را شریکی بزرگ برای مقابله با جمهوری اسلامی ایران خواند و مدعی شد که اگر ایران به‌سرعت مسیر خود را تغییر ندهد، آمریکا ناچار خواهد شد کار را تمام کند. با وجود این، هنوز نمی‌توان از تصمیم قطعی واشنگتن برای ورود به جنگ سخن گفت. انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر نیز یک متغیر مهم است. به گزارش اکونومیست، مقام‌های آمریکایی در حال بررسی دور تازه‌ای از حملات پس از این انتخابات هستند؛ عملیاتی که ممکن است چند روز طول بکشد و اهداف اقتصادی را در اولویت قرار دهد.
کشورهای خلیج فارس؛ مخالفان گسترش جنگ
کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، برخلاف برخی محاسبات احتمالی در واشنگتن و تل‌آویو، نگران پیامدهای ازسرگیری جنگ هستند. ایران هشدار داده است که در صورت آغاز مجدد درگیری، زیرساخت‌های منطقه را با حملاتی شدیدتر هدف قرار خواهد داد. رهبران منطقه نیز بیم دارند که برخلاف پیش‌بینی خوش‌بینانه ترامپ درباره پایان جنگ در سه روز، درگیری تازه به نبردی طولانی تبدیل شود. عربستان سعودی، به‌ویژه، نگران فشار بر سامانه‌های دفاع هوایی خود است؛ زیرا این کشور هم‌اکنون نیز با حملات یمنی‌ها روبه‌روست. از نگاه این دولت‌ها، ادامه محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و همراهی نفتکش‌ها در تنگه هرمز، گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر از آغاز دور تازه‌ای از حملات است. بنابراین، مخالفت منطقه‌ای می‌تواند یکی از موانع مهم در برابر تصمیم احتمالی واشنگتن و تل‌آویو باشد.
انتخابات اسرائیل؛ تغییر دولت یا تشدید بحران؟
بر اساس نظرسنجی‌های مورد اشاره اکونومیست، حزب تازه‌تاسیس «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت، ژنرال پیشین ارتش، ممکن است با کسب ۲۲ کرسی از حزب لیکود نتانیاهو با ۲۱ کرسی پیشی بگیرد. بااین‌حال، ائتلاف مخالفان برای تشکیل دولت با دشواری‌هایی روبه‌روست. در صورت شکست نتانیاهو، او ممکن است تا هفته‌ها یا ماه‌ها در مقام نخست‌وزیر موقت باقی بماند. این دوره انتقالی می‌تواند حساس باشد: مخالفان او را به کشاندن اسرائیل به جنگی غیرضروری متهم می‌کنند، درحالی‌که برخی ناظران معتقدند نخست‌وزیر ممکن است از فرصت باقی‌مانده برای تغییر معادلات سیاسی استفاده کند. در عین حال، نگرانی‌های امنیتی اسرائیل به ایران محدود نیست. افزایش حملات شهرک‌نشینان به فلسطینیان در کرانه باختری و درگیری‌های اخیر در نزدیکی الخلیل، احتمال گسترش خشونت در این منطقه را بالا برده است.
سیاست داخلی، متغیر جنگ خارجی
در مجموع، انتخابات به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که جنگ با ایران از سر گرفته خواهد شد یا نه؛ اما می‌تواند زمان‌بندی و محاسبات سیاسی آن را تغییر دهد. احتمال حمایت آمریکا، نگرانی کشورهای خلیج فارس، تردیدهای نهادهای امنیتی اسرائیل و وضعیت شکننده تشکیل دولت جدید، همگی در برابر تصمیم به حمله قرار دارند. بااین‌حال، اگر نتانیاهو شکست را نزدیک ببیند و دولت آمریکا نیز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای به سمت عملیات محدود متمایل شود، خطر تشدید تنش افزایش می‌یابد. در چنین وضعیتی، یکی از تناقض‌های اصلی بحران آشکار می‌شود: مقاماتی که برای تثبیت موقعیت داخلی خود به تصمیم‌های امنیتی متوسل می‌شوند، ممکن است منطقه را وارد جنگی کنند که مهار پیامدهای آن از توانشان خارج باشد.