پیام فارس - خبرگزاری مهر، گروه استانها- سیده مریم هاشمی: مدرسههای شیراز در آغاز سال تحصیلی، تنها میزبان دانشآموزانی نیستند که قرار است چندین کتاب درسی را ورق بزنند و مجموعهای از مطالب را بیاموزند؛ قرار است بخشی از یک تجربه تازه آموزشی را نیز پشت سر بگذارند؛ تجربهای که در آن کلاس درس تنها یکی از میدانهای یادگیری است و مدرسه باید برای تربیت و یادگیری همهجانبه کودک، موقعیتهای متنوعتری خلق کند.
در شیراز، اجرای الگویی «زیستبوم جدید برنامه درسی» در چند مدرسه، فصل تازهای از این تغییر رویکرد را در آموزش ابتدایی فارس رقم زده است؛ رویکردی که تلاش میکند آموزش را از چارچوب صرفاً کتابمحور فاصله دهد و نقش معلم، دانشآموز و مدرسه را در فرآیند یادگیری بازتعریف کند.
در این الگو، قرار نیست تمام مسیر یادگیری در صفحات کتاب درسی خلاصه شود بلکه معلم میتواند متناسب با نیازها و تفاوتهای دانشآموزان، موقعیتهای یادگیری طراحی کند و کتاب درسی را در کنار دیگر منابع آموزشی به کار بگیرد.
دانشآموز نیز قرار است بیش از گذشته در فرآیند یادگیری نقش داشته باشد؛ از حل مسئله و انجام پروژه تا بهکارگیری آموختهها در موقعیتهای واقعی زندگی.
این تغییر، صرفاً جابهجایی چند روش تدریس نیست بلکه تلاشی برای تغییر نگاه به برنامه درسی و نزدیکتر کردن آن به زندگی واقعی کودکان است، تغییری که نخست در مدارس الگو محک میخورد و سپس مسیر توسعه آن در فارس مشخص خواهد شد.
تغییر برنامه درسی مدارس ابتدایی از کتابمحوری به تجربهمحوری
محسن کلاری مدیرکل آموزش و پرورش فارس در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به تغییرات اساسی در برنامه درسی دوره ابتدایی مدارس شیراز گفت: در سالهای گذشته عمده تغییرات برنامه درسی به اصلاح محتوای کتابهای درسی محدود میشد، اما برای تحقق اهداف تربیتی و یادگیری، صرفاً تغییر محتوای کتاب کافی نیست و باید طراحی جدیدی در سطح مدرسه شکل بگیرد.
وی افزود: در همین راستا، طرحواره تحول در برنامه درسی تا سطح مدرسه طراحی شده و در این چارچوب، زیستبوم جدیدی برای برنامه درسی تعریف شده است که هدف آن ایجاد پیوند میان برنامههای کلان آموزشی و آن چیزی است که عملاً در مدرسه اتفاق میافتد.
مدیرکل آموزش و پرورش فارس سه رکن اصلی این رویکرد را تشریح کرد و گفت: راهنمای عمل درسی مدرسهای، بستههای تربیت و یادگیری و پشتیبانی علمی، رصد و پایش اجرای برنامه، سه محور اصلی ارائه خدمات به مدارس در این طرح هستند.
کلاری با بیان اینکه راهنمای عمل درسی مدرسهای، ترجمه برنامه درسی ملی در سطح مدرسه است، گفت: این راهنما مشخص میکند که از مدرسه در هر دوره و پایه چه انتظاراتی وجود دارد و چگونه میتوان فاصله میان سیاستگذاری کلان و اجرای برنامه در مدرسه را کاهش داد.
وی ادامه داد: یکی از نتایج این رویکرد، شکلگیری تفاهم و گفتمان مشترک میان سطوح مختلف آموزش و پرورش از ستاد تا مدرسه است و به این ترتیب، مدرسه تصویر روشنتری از اهداف و انتظارات برنامه درسی خواهد داشت.
مدیرکل آموزش و پرورش فارس رکن دوم این طرح را بستههای تربیت و یادگیری دانست و گفت: این بستهها منابع و فرصتهای متنوعی را برای معلمان و مدارس فراهم میکنند تا اهداف تعیینشده در برنامه مدرسهای با استفاده از رویکردها و روشهای جدید یاددهی و یادگیری دنبال شود.
وی افزود: در رکن سوم نیز پشتیبانی علمی و پایش اجرای برنامه دنبال میشود و راهبران آموزشی در کنار مدیر، معلم و تیم آموزشی مدرسه قرار میگیرند تا ضمن حمایت از فرآیند اجرا، فعالیتها را با رویکرد اصلاحمحور و حمایتی رصد کنند.
کتاب درسی دیگر تنها منبع یادگیری نیست
کلاری با اشاره به یکی از تغییرات مهم در این رویکرد گفت: در برنامه درسی جدید، کتاب درسی تنها ابزار و منبع یادگیری نیست و معلم میتواند در کنار کتاب، از منابع و رسانههای دیگر برای دستیابی به شایستگیها و اهداف یادگیری استفاده کند.
وی ادامه داد: در وضعیت موجود، گاهی پایان یافتن تمام صفحات کتاب درسی بهعنوان معیار انجام وظیفه معلم تلقی میشود، اما در زیستبوم جدید، معیار موفقیت، دستیابی دانشآموز به انتظارات عملکردی است و لزوماً قرار نیست همه صفحات کتاب به یک شیوه تدریس شود.
مدیرکل آموزش و پرورش فارس گفت: این تغییر، نقش معلم را نیز دگرگون میکند؛ چراکه معلم دیگر صرفاً مجری محتوای کتاب نیست، بلکه بر اساس نیازهای کودک، شرایط مدرسه و اقتضائات محیطی، طراح موقعیت یادگیری خواهد بود.
دانشآموز از دریافتکننده اطلاعات به کنشگر یادگیری تبدیل میشود
کلاری با بیان اینکه در رویکرد جدید، تفاوتهای فردی دانشآموزان بیشتر مورد توجه قرار میگیرد، گفت: دانشآموزان با شرایط، توانمندیها و سرعتهای یادگیری متفاوت، نباید الزاماً یک مسیر یکسان را طی کنند و معلم میتواند متناسب با این تفاوتها، موقعیتهای یادگیری را طراحی کند.
وی همچنین درباره تغییر رویکرد ارزشیابی اظهار کرد: ارزشیابی در این زیستبوم صرفاً سنجش اطلاعاتی که دانشآموز از کتاب دریافت کرده نیست، بلکه میزان توانایی او در انجام فعالیت، حل مسئله، اجرای پروژه و بهکارگیری آموختهها در موقعیتهای واقعی زندگی نیز مورد توجه قرار میگیرد.
مدیرکل آموزش و پرورش فارس خاطرنشان کرد: در این رویکرد، دانشآموز نقش فعال و پویایی در فرآیند یادگیری دارد و ابعاد مختلف وجودی کودک از جمله ابعاد اعتقادی، اجتماعی، عاطفی، زیستی، بدنی و هنری مورد توجه قرار میگیرد.
وی با اشاره به آغاز اجرای الگویی این برنامه در شیراز گفت: این طرح در فارس بهصورت الگویی در هفت مدرسه و برای 432 دانشآموز در حال اجراست و در سالهای آینده، توسعه آن به پایهها و مدارس دیگر بر اساس نتایج اجرای این مرحله دنبال خواهد شد.
7 مدرسه شیراز الگوی اجرای زیستبوم جدید برنامه درسی شدند
ژیلا حیدری معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش فارس نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به آغاز اجرای الگویی زیستبوم جدید برنامه درسی در فارس گفت: امسال هفت مدرسه در سه ناحیه آموزش و پرورش شیراز برای اجرای این برنامه انتخاب شدهاند و 13 کلاس و 432 دانشآموز در این طرح حضور دارند.
وی افزود: از این مدارس، دو مدرسه در ناحیه یک، دو مدرسه در ناحیه دو و سه مدرسه در ناحیه سه آموزش و پرورش شیراز قرار دارند و انتخاب آنها بر اساس توانمندی مدیران و معلمان و فراهم بودن شرایط مناسب برای اجرای برنامه انجام شده است.
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش فارس با اشاره به آمادهسازی نیروی انسانی برای اجرای این برنامه گفت: معلمان و عوامل آموزشی مدارس منتخب در دورههای آموزشی مختلف که در تابستان برگزار شد، آموزشهای لازم را برای اجرای برنامه دریافت کردند.
حیدری ادامه داد: با آغاز سال تحصیلی، اجرای برنامه در مدارس منتخب وارد مرحله عملیاتی شده و گزارشهای اولیه از اجرای آن، پویایی و تحرک بیشتری را در فرآیند آموزشی این مدارس نشان میدهد.
وی افزود: البته اجرای هر برنامه جدیدی در مرحله نخست با چالشها و فاصلههایی همراه است و همین مرحله الگویی کمک میکند نقاط نیازمند اصلاح و تکمیل شناسایی شود و برای ادامه مسیر درباره آنها تصمیمگیری شود.
معلم طراح موقعیت یادگیری میشود
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش فارس درباره مهمترین تغییر ایجادشده در فرآیند آموزش گفت: در این رویکرد، معلم صرفاً مجری محتوای کتاب درسی نیست و میتواند متناسب با نیازهای دانشآموزان و شرایط محیطی، موقعیتهای یادگیری را طراحی کند.
وی اظهار کرد: کتاب درسی همچنان یکی از منابع یادگیری است، اما تنها منبع محسوب نمیشود و معلم میتواند از منابع و روشهای مختلف برای رسیدن دانشآموزان به انتظارات عملکردی استفاده کند.
حیدری گفت: در این نگاه، دانشآموز نیز نقش فعالتری در فرآیند یادگیری پیدا میکند و هدف این است که آموختهها در موقعیتهای واقعی زندگی به کار گرفته شوند، نه اینکه یادگیری صرفاً به حفظ مطالب کتاب و بازگویی آنها محدود شود.
ارزشیابی بر عملکرد دانشآموز متمرکز میشود
وی با اشاره به تغییر رویکرد ارزشیابی در برنامه جدید بیان کرد: در این شیوه، توانایی دانشآموز در انجام فعالیت، حل مسئله، اجرای پروژه و استفاده از مفاهیم آموختهشده در موقعیتهای مختلف مورد توجه قرار میگیرد.
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش فارس افزود: توجه به تفاوتهای فردی دانشآموزان نیز از دیگر محورهای این برنامه است و معلم میتواند متناسب با نیاز، توانایی و سرعت یادگیری هر دانشآموز، مسیر آموزشی مناسبتری را طراحی کند.
اجرای طرح در پایه اول ابتدایی
حیدری درباره دامنه اجرای این طرح گفت: اجرای این برنامه در مرحله نخست در دوره ابتدایی و بهصورت الگویی دنبال میشود و در صورت فراهم شدن شرایط و تصمیمگیریهای بعدی، در سالهای آینده توسعه خواهد یافت.
وی با اشاره به اجرای این برنامه در سطح کشور گفت: امسال حدود 200 مدرسه در کشور بهعنوان مدارس الگوی اجرای این برنامه انتخاب شدهاند و تجربه حاصل از اجرای امسال میتواند مبنای تصمیمگیری برای توسعه طرح در سال آینده باشد.
معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش فارس تأکید کرد: هدف این برنامه صرفاً تغییر شیوه تدریس نیست، بلکه عناصر مختلف برنامه درسی را دربرمیگیرد و تلاش میشود آموزش ابتدایی از یک الگوی صرفاً کتابمحور فاصله گرفته و تجربه یادگیری متناسبتری برای دانشآموزان ایجاد شود.