پیام فارس - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
منابع دیپلماتیک به باراک راوید، گزارش‌گر آکسیوس، گفته‌اند که میانجی‌های قطری روز جمعه بیش از ۱۲ ساعت در تهران مشغول مذاکره بوده‌اند. هدف از این مذاکرات، دستیابی به توافقی برای ازسرگیری مذاکرات میان ایالات متحده و ایران، و جلوگیری از وقوع جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بود. به گفته راوید، این مذاکرات روز شنبه در دوحه، پایتخت قطر، ادامه خواهد یافت.
این در حالی است که به نوشته آکسیوس، ایالات متحده اکنون تنها چند روز با یک عملیات نظامی احتمالی فاصله دارد؛ عملیاتی که می‌تواند خسارات سنگینی وارد کند و به احتمال زیاد منجر به حملات تلافی‌جویانه ایران علیه اسرائیل و شماری از کشورهای حوزه خلیج فارس خواهد شد.
دو مانع پیشرفت مذاکرات
یک منبع دیپلماتیک به اکسیوس گفته که میانجی‌های قطری در جریان نشستِ تمام‌روزِ جمعه، به‌طور مداوم با کاخ سفید در تماس بوده‌اند. این منبع گفت: «پیشرفت‌های مثبتی حاصل شده است. گفتگوها همچنان ادامه دارد تا راهی برای دستیابی به توافقی میان آمریکا و ایران گشوده شود».
به گفته یک مقام آمریکایی، تاکنون دو خواسته متضاد مانع پیشرفت مذاکرات شده است: اصرار دولت ترامپ بر اینکه ایران باید به عنوان پیش‌شرطِ ازسرگیری گفتگوها، امتیازاتی در حوزه هسته‌ای بدهد؛ و در مقابل، شرط ایران مبنی بر اینکه ایالات متحده ابتدا باید محاصره دریایی را لغو کند، دارایی‌های مسدودشده را آزاد نماید و اجازه فروش نفت را به ایران بدهد.
قطری‌ها در تلاشند ایران را متقاعد کنند که به بازرسان سازمان ملل اجازه دهد از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده‌اش بازدید کنند. این اقدام به عنوان گامی برای اعتمادسازی در نظر گرفته شده که در صورت انجام آن، آمریکا نیز با کاهش برخی تحریم‌ها پاسخ خواهد داد.
اختلاف در حلقه نزدیکان
در این میان نکته قابل‌توجه این است که بر اساس گزارش آکسیوس، در حلقه نزدیکان ترامپ، دیدگاه‌های متفاوتی درباره اقدامات بعدی او وجود دارد. به گفته یک مقام آمریکایی، پیت هگست، وزیر دفاع و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، به‌شدت نسبت به امکان دستیابی به هرگونه توافق هسته‌ای با ایران بدبین هستند. آن‌ها معتقدند که میراث ترامپ باید تضعیف هرچه بیشتر تهران -از جمله از طریق حملات بیشتر- باشد.
این در حالی است که معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی‌دی ونس، و فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، خواهان ازسرگیری مذاکرات هستند و خودِ ترامپ نسبت به اینکه ایران هرگز به توافقی که برای او قابل‌قبول باشد تن دهد، تردید دارد. ترامپ روز جمعه به خبرنگاران گفت: «گفت‌وگوهایی در جریان است. آن‌ها می‌خواهند صحبت کنند. همچنان هم صحبت می‌کنند... راستش را بخواهید، ما وقت داریم. این یک جنگ است، اما نه یک جنگ معمولی».
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا که هدایت کارزار فشار اقتصادی با نام «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را بر عهده دارد، از نزدیک‌ترین دستیاران ترامپ است. او به ترامپ توصیه می‌کند که به جای شتاب برای بازگشت به درگیری نظامی، اجازه دهد این ابتکار عمل مسیر خود را طی کند.
همچنین، به گفته یک منبع منطقه‌ای، کشورهایی نظیر مصر، ترکیه، عراق، پاکستان و عربستان سعودی از ایران خواسته‌اند تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، با از سرگیری مذاکرات موافقت کند. به گفته یک مقام آمریکایی، اگر جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای متحمل شکست سنگینی شوند، ممکن است ترامپ بیشتر ترغیب شود که دستور یک عملیات نظامی بزرگ را صادر کند. این مقام افزود: «اگر او احساس شرمساری کند یا حس کند که قدرت عمل از او سلب شده، دست به اقدامی جسورانه خواهد زد. این همان چیزی است که همه به ایرانی‌ها می‌گویند؛ اکنون بهترین فرصت آن‌ها برای دستیابی به توافق است».
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در حال رایزنی با ترامپ است تا او را متقاعد کند که بلافاصله پس از انتخابات، عملیاتی مشترک علیه ایران آغاز کند.
سیگنال‌هایی برای اعمال فشار بر تهران
بنابراین، در شرایطی که گزارش‌های رسانه‌ای دلالت بر آمادگی ایالات متحده برای آغاز دوباره درگیری‌ها در روزهای پس از انتخابات میان‌دوره‌ای دارد، پرسش این است که آیا واشنگتن به سمت جنگ پیش می‌رود یا به سوی یک توافق؟ بنا بر گزارش الجزیره، به نظر می‌رسد که در واقع، واشنگتن در حالی که یک کانال دیپلماتیک را باز نگه داشته، خود را برای جنگ آماده می‌کند.
روزبه پارسی، تحلیلگر مسائل ایران و پژوهشگر وابسته به گروه تاریخ و مطالعات حقوق بشر در دانشگاه لوند سوئد، جی‌دی ونس را «صدای عقلانیت» در دولت ترامپ در قبال ایران توصیف کرده و گفته که پیام‌های او «کمترین میزان نوسان و غیرقابل‌پیش‌بینی بودن» را داشته‌اند. اما او همچنین به الجزیره گفته که موضع ونس «هرگز آن‌قدر محکم نبوده که بتواند واقعاً ترامپ را تحت تأثیر قرار دهد و یا تغییر عقیده دهد». او گفت: «بنابراین، اگرچه در ظاهر، وضعیت در ارتباط با ونس بهتر از هر فرد دیگری در دولت ترامپ به نظر می‌رسد، اما بعید می‌دانم که مقامات ایرانی اعتبار زیادی برای این‌گونه تلاش‌های دیپلماتیک قائل شوند، مگر اینکه ونس ثابت کند که خودش به تنهایی قادر به انجام کاری [و به نتیجه رساندن چیزی] است».
نادر هاشمی، استاد سیاست خاورمیانه در دانشگاه جورج‌تاون، هم به الجزیره گفت که «رضایی تنها یکی از صداهای متعدد است» و «واقعیت این است که تصمیمات در جمهوری اسلامی به صورت جمعی گرفته می‌شوند». ولفگانگ پوشتای، تحلیلگر مسائل امنیتی و دفاعی و وابسته دفاعی پیشین اتریش در لیبی، معتقدست وقتی رضایی اظهارنظری می‌کند یا از پیشنهادی حمایت می‌کند، «این بازتاب‌دهنده موضع نظام است» و بنابراین ایالات متحده «کاملاً حق داشته که با او مذاکره کند».
به گفته آندریاس کریگ، دانشیار مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، پیشنهاد ونس برای مذاکرات مستقیم «نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها دچار تردید شده‌اند» و برخلاف آنچه در ظاهر وانمود می‌کنند، آمادگی کمتری برای انجام حمله دارند. اما او هشدار داد که کوپر - که او را فردی «بسیار جنگ‌طلب» توصیف کرد - ممکن است به ترامپ این اطمینان کاذب را بدهد که «راهکاری نظامی برای خروج از این وضعیت وجود دارد، در حالی که در واقعیت چنین راهکاری در کار نیست». او گفت: «این تصور که می‌توان این مسئله را با یک عملیات نظامی کوتاه و قاطع حل کرد، آشکارا یک توهم است.»
پل ماسگریو، دانشیار علوم سیاسی در دانشگاه جورج‌تاون قطر، به الجزیره گفت که کاخ سفید ممکن است با ارسال سیگنال‌هایی در پی اعمال فشار بر تهران باشد، اما «منطقی‌ترین تفسیر، همان ساده‌ترین تفسیر است». او معتقد است که «ایالات متحده در حال آماده‌سازی برای انجام حملاتی گسترده در آینده‌ای نسبتاً نزدیک است» و انتظار نمی‌رود واشنگتن آنچه را که وی «توافق نامطلوب» پیشنهادی تهران خواند، «بدون یک دور دیگر حملات» بپذیرد.
عملیات فریب
پوستای اظهار داشت که تمرکز اصلی ترامپ در حال حاضر بر انتخابات میان‌دوره‌ای است؛ از این رو، «بسیار بعید است که او پیش از انتخابات، دستور حمله گسترده دیگری علیه ایران را صادر کند» و «احتمالا از اواسط تا اواخر نوامبر، موج بزرگی از حملات با هدف پیشبرد دستور کار آمریکا آغاز شود». ماسگریو هم باور دارد که فارغ از نتیجه رأی‌گیری، «در کوتاه‌مدت تغییر چندانی رخ نخواهد داد». به گفته او، عملکرد قوی جمهوری‌خواهان می‌تواند زمینه‌ساز اتخاذ تاکتیک‌های تهاجمی‌تر شود، در حالی که پیروزی دموکرات‌ها ممکن است ترامپ را بر آن دارد تا با اقداماتی همچون انجام حمله، قدرت یک‌جانبه خود را به نمایش بگذارد.
در واقع، برخی تصور می‌کنند که تمام سلسله این وقایع پیش از این هم رخ داده است -هم در سال ۲۰۲۵ و هم در سال ۲۰۲۶، در حالی که مذاکرات در جریان بود، ایران مورد حمله اسرائیل یا ایالات متحده قرار گرفت. هاشمی با اشاره به این رویدادها گفت: «ما پیش از این نیز شاهد چنین الگوی رفتاری از سوی ایالات متحده بوده‌ایم»؛ او این وضعیت را «سخن گفتن از دیپلماسی هم‌زمان با تدارک برای جنگ» توصیف کرد. هاشمی با استناد به اظهارات اخیر سناتور آمریکایی، کریس مورفی، گفت گمان می‌کند «همان الگو در حال تکرار است» و ایالات متحده در حال تدارک «یک کارزار بمباران گسترده در ایران است».
به گفته کریگ: «مسئله عمدتاً به ترتیبِ مراحل (توالی اقدامات) و فقدان اعتماد در طرف ایرانی مربوط می‌شود؛ آن‌ها اطمینان ندارند که آمریکایی‌ها واقعاً به تعهدات خود پایبند بمانند». به گفته او، تهران خواهان آن است که تحریم‌ها و محاصره دریایی آمریکا به‌سرعت لغو شوند، زیرا نگران است که کند بودن این روند به ترامپ فرصت دهد تا از تعهدات خود عقب‌نشینی کند. او افزود که برخی از تندروها در تهران، اگر جنگ منجر به تحکیم تسلط آن‌ها بر تنگه هرمز شود، لزوماً آن را پدیده‌ای منفی نمی‌دانند؛ و «ایرانی‌ها در سه هفته گذشته خود را برای این جنگ آماده کرده‌اند، بنابراین برای نبرد آمادگی دارند».
کریگ گفت انتظار دارد که «تا سوم نوامبر [تاریخ برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا] اتفاق خاصی رخ ندهد». به گفته او، پس از آن تاریخ، احتمال وقوع جنگ «به‌طور تصاعدی افزایش خواهد یافت». او اظهار داشت که هرگونه تشدید تنش جدید، وخیم‌تر از وضعیت ماه‌های فوریه و مارس خواهد بود، چرا که ایران اکنون برای حمله به زیرساخت‌های حیاتی کشورهای حوزه خلیج فارس آمادگی بیشتری دارد. او گفت که تهدید علیه کشورهای حوزه خلیج فارس «بی‌سابقه خواهد بود».